L'asturianu: entidá hestórica

LA LLlNGUA ASTURIANA

Ye una llingua romance (resultáu de la evolución del llatín na zona de la Península Ibérica onde vivieron los ástures na so dómina) propia d'Asturies. La otra llingua propia d'Asturies ye la que se fala ente les ríes de Navia y Eo: el Gallego-Asturiano.

 Ye, poro, fía del llatín y hermana de les otres lIingües romances (como'l castellano, el francés, l'italianu, el gallego, el catalán,...). Como lIingua tradicional d'Asturies, supón I'aportación de munches xeneraciones de falantes al mosaicu cultural y Ilingüísticu d'Europa.

VARIANTES INTERNES

SITUACIÓN Y ESTATUS
  • Nel Principáu d'Asturies el so dominiu espárdese pel territoriu a l'este del riu Navia.
  • En Cantabria, onde con mayor o menor vitalidá algama hasta'l valle del ríu Miera. 
  • Na provincia de Lleón estiéndese pela fastera norte y Oeste hasta'l ríu Cúa, na de Zamora pela parte Oeste. 
  • Na provincia de Salamanca, especialmente nes fasteres occidental y meridional. 
  • Nel norte de la provincia de Cáceres onde se conoz como estremeñu. 
  • Na comarca portuguesa de Miranda de l Douro ye llingua oficial y propia xunto al portugués.

EL NOME DE LA LLINGUA

Asturianu 
L'únicu nome tradicional usáu polos falantes n'Asturies pa referise a la llingua asturiana ye asturianu. En xeneral, esti ye'l nome que se prefier aguaño a tolos otros por delles razones más
  • Asturies ye'l llugar del dominiu llingüísticu onde meyor se caltíen la llingua, tanto nel nivel de conocencia como de conciendia.
  • Ye m'Asturies onde se da una tradición escrita contínua dende'l sieglu XVII.
  • Y por último foi n'Asturies onde s'orixinó la llingua que dempués foi esaprdía hacia'l sur cola espansión del reinu asturianu primero y llionés llueu.
Mirandés
En Miranda por razones hestoriques (la pertencia a otru Estáu, la evolución al marxe del restu del dominiu,...) la llingua conozse dende cuantayá como mirándés.

Bable
Ye'l nome popularizáu por Xovellanos nel sieglu XVIII, tomáu de González Posada. Nun ye popular ni se conoz el so orixe, pero algamó ciertu estilu n'ambientes eruditos y güei utilízase munches veces como sinónimu d'Asturianu. Ye'l nome qu'usó'l movimientu de vindicación llingüística nos años 70 y el nome qu'apaez nes referencies a la llingua que se faen nel Estatutu d'Autonomía.
pintada de Conceyu Bable de 1981
Llionés o astur-llionés
Ye'l nome usáu por Menéndez Pidal y otros llingüistes pa referise al conxuntu del dominiu llingüísiticu. Xustifícase porque l'asturianu ye la llingua de tol antiguu reinu de Llión. Nun ye un te´rminu popular y namás ye usáu por dellos filólogos.
Sicasí, el términu llionés ta siendo suáu no últimos años pol moviminetu de vindicación llingüística en Llión como mou d'algamar el preste de los llioneses pa cola so llingua hestóirica.
anos a esbillar la llingüa del procedimientu nes sos comunicaciones col Principáu 

0 comentarios:

Publicar un comentario en la entrada

Licencia de Creative Commons
llingua nel aula